Üç Amerikan Askerinin Öldüğü Saldırının Arkasında Çin’in Uydu Görüntüleri mi Vardı?
17 Temmuz gecesi, Ürdün’ün kuzeydoğusundaki Muwaffaq Salti Hava Üssü’nde uyumakta olan Amerikan askerlerinin kaldığı konaklama bölgesine İran balistik füzeleri isabet etti. Saldırıda üç ABD askeri hayatını kaybetti, dört asker ise yaralandı. Aradan geçen iki aya yakın sürenin ardından ortaya çıkan bir Wall Street Journal araştırması, bu saldırının arkasında beklenenden çok daha karmaşık bir istihbarat ağının bulunduğunu gösteriyor: ABD’li yetkililere göre İran, saldırıdan önce ve sonra Çinli kaynaklardan yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri elde etti.
Bulgular Neyi Ortaya Koyuyor?
Wall Street Journal’ın konuya yakın ABD’li yetkililerden aktardığı bilgilere göre, İran’ın elde ettiği görüntüler doğrudan Temmuz saldırısıyla ilişkilendirildi. Yetkililer bu bulguyu, Çin’in İran’a verdiği desteğin Amerikan güçleri için ölümcül sonuçlar doğurduğuna dair şimdiye kadarki en net kanıt olarak nitelendirdi. İran, saldırının hemen ardından, üç gün içinde üssün üç farklı bölümündeki hasarı gösteren kendi yüksek çözünürlüklü görüntülerini yayımladı. Wall Street Journal’ın halka açık, daha düşük çözünürlüklü uydu görüntüleri üzerinden yaptığı bağımsız analiz de üstteki hasarın 20’den fazla yapıyı kapsadığını doğruladı.
Saldırıda dikkat çeken bir başka ayrıntı da hedef seçiminin isabet derecesiydi: İran, sadece konaklama alanlarını değil, üsteki insanlı ve insansız hava araçlarını da doğrudan hedef aldı. Bu düzeyde bir isabet, yetkililere göre tesadüfi değil, kaliteli görüntü istihbaratına dayanan planlı bir saldırı olduğuna işaret ediyor.
Washington Bu Konuda Aylardır Uyarıyordu
Bu gelişme, ABD yönetimi açısından tamamen sürpriz değildi. Trump yönetimi yetkilileri, saldırıdan aylar önce Çinli muhataplarını, bazı Çin şirketlerinin İran’a bölgedeki Amerikan güçlerini ve varlıklarını hedef almakta kullanılabilecek uydu görüntüleri sağladığı konusunda defalarca uyarmıştı. Mayıs ayında ABD, bu tür görüntü sağladığı gerekçesiyle birkaç Çin şirketine yaptırım uygulamış ve bu faaliyetin “ABD ve müttefik personeli için tehdit oluşturduğunu” açıkça belirtmişti. Yani saldırı, önceden işaret edilmiş bir riskin gerçeğe dönüşmesi niteliğindeydi.
Buna karşın yetkililer, görüntüleri sağlayan spesifik Çinli şirketlerin adını açıklamadı ve Pekin yönetiminin saldırıya doğrudan dahil olduğu yönünde bir suçlamada bulunmaktan kaçındı. Bu temkinli dil, konunun hem istihbari hem de diplomatik açıdan ne kadar hassas olduğunu gösteriyor.
Beyaz Saray ve Dışişleri Bakanlığı’ndan Kaçamak Yanıtlar
Haberin yayımlanmasının ardından bir Beyaz Saray yetkilisi, İran’ın hedefleme kabiliyetinin dışarıdan herhangi bir destekle geliştirilmediğini savundu; ancak bu açıklama, uydu görüntüsü bulgularına doğrudan bir yanıt vermekten kaçınıyordu. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile yaptığı görüşmelerin ardından, Pekin’in İran’a hedefleme verisi sağlayıp sağlamadığı sorusuna doğrudan cevap vermek yerine, “Çin’in yaptığı hiçbir şeyin çatışmanın seyrini herhangi bir şekilde değiştirmediğini” söyledi. Bu tür muğlak açıklamalar, Washington’ın konuyu kamuoyu önünde büyütmek istemediğine, ancak aynı zamanda gerçeği de tamamen reddetmediğine işaret ediyor.
Uzmanlara göre, Çin kaynaklı görüntüler İran’ın hedefleme sürecindeki tek istihbarat kaynağı değildi. Tahran’ın kendi uyduları, insan istihbaratı ve Rusya’dan aldığı destek de bu sürece katkı sağlamış olabilir. Bu da saldırının arkasındaki istihbarat ağının, tek bir ülkeye indirgenemeyecek kadar çok katmanlı olduğunu gösteriyor.
Saldırı, Daha Büyük Bir Kampanyanın Parçasıydı
Temmuz saldırısı, izole bir olay değildi. Muwaffaq Salti Üssü, Nisan ayında sağlanan bir ABD-İran ateşkesinin bozulmasının ardından aylar boyunca tekrarlanan İran saldırılarının hedefi haline gelmişti. Mart ayında üsse yönelik bir saldırıda, THAAD füze savunma sisteminin ana bileşenlerinden biri olan bir AN/TPY-2 radarının imha edildiği bağımsız görüntü analizleriyle doğrulanmıştı. Temmuz ortasında ise üs, 24 saat içinde üç ayrı füze saldırısına maruz kaldı; 17 Temmuz’daki saldırı bu dizinin en ölümcül halkasıydı ve ateşkes sonrası ilk Amerikan asker kayıplarına yol açtı.
Bu tekrarlanan saldırı örüntüsü, ABD istihbaratının neden özellikle endişeli olduğunu da açıklıyor: yetkililere göre İran’ın hareket halindeki Amerikan savaş gemilerini isabetli şekilde vurma kapasitesi de zamanla gelişme gösteriyor — her ne kadar bu yöndeki son girişimler ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’na (CENTCOM) göre başarısızlıkla sonuçlanmış olsa da.
Zamanlama Neden Bu Kadar Kritik?
Bu araştırmanın yayımlanma zamanlaması da ayrı bir önem taşıyor. Haber, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında 24 Eylül’de gerçekleşmesi planlanan zirveden sadece günler önce kamuoyuna yansıdı. ABD yönetiminin, Kongre’nin istihbarat komiteleerini Rusya ve Çin’in İran’a verdiği iddia edilen destek konusunda aylardır bilgilendirdiği de biliniyor. Ancak yönetimin bu bilgileri kamuoyuyla paylaşma konusunda bilinçli olarak temkinli davrandığı görülüyor — muhtemelen yaklaşan zirvenin havasını bozmamak amacıyla.
Bu durum, ABD’nin Çin ile karşı karşıya kaldığı ikili bir zorluğu gözler önüne seriyor: bir yandan Amerikan askerlerinin ölümüne katkıda bulunmuş olabilecek bir tedarik zincirine göz yummamak, diğer yandan da kritik bir diplomatik görüşmeyi tehlikeye atmamak. Önümüzdeki günlerde bu dengenin zirve masasına nasıl yansıyacağı, hem Washington-Pekin ilişkilerinin hem de İran’la süregelen gerilimin seyrini belirleyecek önemli bir gösterge olacak.
